ከመይ ጌርካ ከልብኻ ካብ ስግኣት ዕንቅርቢት ትርሕቕ

ሓደጋ ቲክስ ኤንድ ቲክስ እንታይ እዩ?

ቁማል ኣብ ኣካላት ብዙሓት ዓንዲ ሕቖ ዘለዎም እንስሳታት ግዝያዊ ጽግዕተኛታት ኮይኖም፡ ንገለ ዙኖቲክ ሕማማት ተሸከምትን መኽዘንን እዮም። ቲክስ ኣለርጂ ቆርበት፡ ቁስሊ ቆርበትን ነድሪ ቆርበትን ከስዕቡ ይኽእሉ። ሓደ ቲክ ድሕሪ ምልካፉ እንተዘይተሓኪሙ፡ ነቲ ተቐባሊ ብቲክ-ዝመሓላለፈ ረኽሲ ክልከፍ ክገብሮ ይኽእል እዩ፡ እዚ ድማ ከቢድን ቀታሊን ክኸውን ይኽእል። ካብ ሚያዝያ ክሳብ ጥቅምቲ ልዑል ተርእዮ ቁማል እዩ። ኣቐዲምና ቁማል ክንከላኸል ኣለና። ንነብስና ወይ እንስሳታት ገዛ ብቲክ ተለኺፍና እንተረኺብናያ፡ ብእዋኑ ክንገጥመን ኣለና።

ኣኽላባት ብኸመይ ብዓንኬል ይልከፉ፤

ቁማል መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ቆጽሊ ዝተፈላለዩ ኣትክልቲ ኣብ ደገ ይነብሩ። እቲ እንስሳ ዘቤት ምስ ሓለፈ፡ እቶም ቁማል ነቲ ዕድል ተጠቒሞም ኣብ ልዕሊ እቲ እንስሳ ዘቤት ሰንጢቖም ደም ክመጥጡን ምራቕ ናብ ቆርበት ክለቅቑን እዮም። ስለዚ፡ ኣብ መንጎ እንስሳ ዘቤት፡ ኣኽላባት ካብ ድሙ ንላዕሊ ንኣንጭዋ ዝያዳ ተቓላዕቲ እዮም።

ስለዚ ኣብ ከልብና ቲክ ከምዘሎ ክንጥርጥር ከለና ከመይ ጌርና ዝያዳ ክንፈርዶ ንኽእል?

ኣብ ከልበይ ቁማል እንተሃልዩ ብኸመይ ይፈልጥ፤ 

1. ቲክ እንታይ ከም ዝመስል ፍለጥ

• መብዛሕትኦም ቁማል ቅርጺ ሞላሊት ኮይኖም ንእሽቶ ርእሲ ኣለዎም።

• ልሙዳት ቁማል ብቐንዱ ቀይሕ ቡናዊ፣ ጸሊም ቡናዊ፣ ጸሊምን ግራጭን እዮም።

• ንውሓት ኣካላት ቁማል መብዛሕትኡ ግዜ ካብ 6 ሚ.ሜ ዘይበዝሕ ኮይኑ፡ ገለ ዓይነታት ቁማል ድማ ካብ 6 ሚ.ሜ ኣዝዩ ዝንእስ እዩ። ኣንስተይቲ ቲክ ደም ምስ መሊኣ፡ ኣካላታ ክሳብ ልዕሊ 1 ሴንቲ ሜተር ክሕበጥ ይኽእል።

• ቁማል ቅድሚ ብጽሕና ምብጽሖም 6 እግሪ ኣለዎም፣ ድሕሪ ብጽሕና ድማ 8 እግሪ ኣለዎም።

2. ከልቢ ብቲክ ምስ ተለኸፈ ክረኣዩ ዝኽእሉ ምልክታት፤

• ቁማል ምጉዳል ጸጉሪ ከስዕብ ይኽእል፡ ብዝያዳ ድማ ኣለርጂካዊ ሕማም ቆርበት ከስዕብ ይኽእል። ኣብ ቆርበት ንእሽቶ ቀይሕ ረስኒ ክረአ እዩ።

• እንስሳ ዘቤት ምሕርቃም ምስ ዝስምዖም ርእሶም ክነቕነቑን ክሃርሙን እዮም።

• ከቢድ ረኽሲ ቁማል ዋሕዲ ደም ከስዕብ ይኽእል።

• ገለ ቁማል ንጭዋዳታቶም ዘዳኽሙ መርዛማት ነገራት ብምፍራይ "ምልባስ ቁማል" የስዕቡ። ኣብዚ እዋን እዚ፡ እንስሳ ዘቤት ብጭዋዳታቶም ክሽምሙን ብቐሊሉ ምንቅስቓስ ኣይክእሉን እዮም።

• ድሕሪ ምንካስ ቁማል፡ ሰዓል ከጋጥም ይኽእል። ምልክታት ሰዓል፡ ድኻም፡ ምጉዳል ሸውሃት፡ ምንቅጥቃጥን ዘይንቡር ምሕንፋጽን ይርከብዎም።

3. ኣብ ኣኽላባት ከመይ ጌርና ቁማል ንረክብ

ቁማል ክዘሉ ወይ ክነፍሩ ኣይክእሉን እዮም፣ ኣብ ልዕሊ እቲ ኣአንጋዲ ጥራይ እዮም ክስሕቡ ዝኽእሉ። ንቆርበት ምስ ነኸሰ ድማ ደም ክሳብ ዝመልእ ኣብ ገጽ ቆርበት ኣጽኒዑ ክጣበቕ እዩ። ቅድሚ ናብቲ ማዕጾ ምእታውካ፡ ኣጻብዕትኻ ተጠቒምካ ንጸጉሪ ናይቲ ከልቢ ምሕንባስን ቀስ ኢልካ ምጽቃጥን ነቲ ኣብ ቆርበት ዘሎ ዕንፍሩር ክስመዓካ። ቁማል ከም መርፍእ ወይ ከም ወይኒ ዓበይቲ ክኾኑ ይኽእሉ። ኣብ እዝኒ፡ ገጽ፡ ክሳድን መንኮርኮርን፡ "ቅልጽም"፡ ከምኡ'ውን ኣብ ጥቓ መሃንቱስ ኣተኩር።

ምብስባስ ቆርበት እንተተሰሚዑካ፡ ነቲ ጸጉሪ ብምስሓብ፡ ጸሊም፡ ቡናዊ ወይ ቡናዊ ጣንጡ ብምድላይ ነቲ ቆርበት ክትሪኦ ትኽእል።

ኣብዚ ክፍለጥ ዘለዎ ቁማል ደም ክመጥጥ ከሎ ርእሱ እምበር ኣካላቱ ጥራይ ክንርኢ ስለዘይንኽእል ሓደ ሓደ ግዜ ቁማል ድዩ ጸሊም ሞል ንርኢ ርግጸኛታት ኣይኮንናን። ሓደ ሓደ ግዜ ድማ ኣብቲ ከልቢ ቲክ ከምዘሎ ንጥርጥር ግን ክንረኽቦ ከምዘይንኽእል ርዱእ እዩ። ኣብዚ እዋን እዚ ኩላትና ንተወሳኺ መርመራ ናብ ሆስፒታል እንስሳ ዘቤት ክንከይድ ኣለና።

ቲክ እንተተረኺቡ እንታይ ክንገብር ኣለና፤

1. ቲክ ምስ ተረኽበ ህጹጽ ስጉምትታት፤

• ነቲ ቁማል ብጎኒ፡ ናብ ቆርበት ቀሪብካ ንምቕራብ ፒንሳ ምጥቃም።

ሓደ ሰብ እንተሓጊዙ፡ ሓደ ሰብ ነቲ ቁማል ናይ ምእላይ ሓላፍነት ክወስድ ይኽእል፡ እቲ ካልኣይ ድማ ነቲ ከልቢ ክሕዞ ይኽእል፡ እቲ ከልቢ ነቲ ከልቢ ከይንቀሳቐስን ነቲ ቁማል ኣብ ዘውጽኣሉ እዋን ንኸይሰብሮን ነቲ ከልቢ። ድሕሪኡ ፒንሳ ኣብ ቆርበት ተጠቒምካ ነቲ ቁማል ካብ ጎኒ ንምቕራብ።

• ትኽ ኢልካ ንላዕሊ ስሓብ

ኣይትሕንክስ ኣይትጠውይ። ነቲ ዝነፍሐ ከብዲ ናይቲ ቁማል ከይትጭብጦ ተጠንቀቕ፣ እዚ ድማ ኣብቲ ቁማል ዝርከቡ መርዛማት ነገራት ናብ ኣካላት እቲ ከልቢ ክጭብጡ የኽእሎም።

• ቁስሊ ምሕካም

ነቲ ቁስሊ ድሕሪ ምጽራይ፡ ነቲ ነኸስን ኣብ ከባቢኡ ዘሎ ቆርበትን ብጸረ-ባክተርያ ኣጽርዮ፡ ወይ ድማ ኣብ ጥቓ እቲ ቁስሊ ጸረ-ነፍሳት ቅብኣት ምልካይ። ድሕሪ ምሓዝ ኣእዳውካ ምሕጻብ ኣይትረስዕ።
ምሕዝነታዊ ምኽርታት፡ ቲክስ መርዛማት እዮም፡ በጃኹም ቅድሚ ምሓዝኩም ጓንቲ ምግባር ወይ ኣእዳውኩም ብናይ ወረቐት መንጸፍ ምሽፋን። ነቲ ቁስሊ ከተውጽኦ እንተዘይክኢልካ ወይ ኣብ እዋን መስርሕ ምውጻእ ኣብ ቆርበት እቲ ከልቢ ተረፍ ርእሲ ቲክ እንተሃልዩ፡ ወይ እቲ ከልቢ ኣዝዩ ቃንዛ ዘለዎን ቁጥዐ ዘለዎን እንተመሲሉ ወይ ኣብ ከባቢ እቲ ቁስሊ ዘሎ ቁስሊ ቀይሕ እንተኾይኑ፡ በጃኻ ነቲ ቁስሊ ምስሓብ ኣቋርጽ እሞ ንሓኪም እንስሳታትካ ተራኸብ።

2. ንመወገዲ ቁማል ዝውዕሉ መድሃኒታት፤

ጽግዕተኛታት ኣብ ክልተ ይምቀሉ፡ ኢንዶፓራሳይትን ኤክቶፓራሳይትን እዮም። ተዛመድቲ ጸረ-መትሎታት ብኣፍ ክውሰዱ ዘለዎም መድሃኒታትን ኣብ ውሽጢ መርመራ (in vitro) ዝጥቀሙ መጥፋእቲ መትሎን እውን የጠቓልሉ።

ኣብ ውሽጢ መርመራ (in vitro deworming drops) ልሙድ ዝኾኑ ነጠብጣባት ፉላይን፣ ቲክሊንግ፣ ባይቾንግሹኣንግን ካልእን ይርከብዎም።

3. ጸረ-ጣንጡ ነጠብጣብ ምረጽ፤

እዋናዊ ነጠብጣብ ክትመርጽ ከለኻ ነዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ኣቓልቦ ግበር፤

• ኣብ ገዛ ህጻናት ወይ ነፍሰጾራት እንተሃልዮም ንሓኪም ንገሮ።

• ብዘይ ፍቓድ መከላኸሊ ጣንጡ ኣይትግዝኡ። ገለ ገለ ጸረ-ጣንጡ መድሃኒታት ፓይረትሪን ዝበሃል ኣኽላባት ክጥቀሙሉ ዝኽእሉ ኮይኖም ንኣድጊ ግን ጎዳኢ እዩ።

• እቲ ከልቢ ኣብዚ እዋን’ዚ ካልእ መድሃኒታት ይወስድ እንተኾይኑ፣ ኣዝዩ ኣሪጉ ወይ ንእሽቶ እንተኾይኑ፣ እንተሓሚሙ፣ ነፍሰጾር እንተኾይኑ ወይ ጡብ እንተድኣ ዘጥቡ እንተኾይኑ፣ ወይ ድማ ንመድሃኒታት ምቁራጽ መትሎ ኣለርጂ እንተሃልይዎ፣ እቲ ሓኪም እንስሳታት ዝያዳ ዝንባለ ክህልዎ ይኽእል እዩ ፍሉይ ቆርበት ቆርበት ንምልዓል ቁማል ክትወስድ , And then soak the tick in a bowl of hot samina water.

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ሓደ ከልቢ ብቲክ ተለኺፉ ምስ ተረኽበ ዝግበር ሕክምናዊ ስርሒት ኮይኑ፡ ንሓደጋ ቲክ ግን ቅድሚ ምፍጣሩ ንምክልኻል መከላኸሊ ስጉምትታት ምውሳድ ዝያዳ ኣገዳሲ እዩ።

ምቁጽጻር ቁማል፤

• ቅድሚ ምውጻእኩም፡ ናይ ረኽሲ ዕድል ንምንካይ፡ Deworming Drops ከም መከላኸሊ ሜላ ክትጥቀሙ ትኽእሉ ኢኹም።

• ኣብ ገዛኻ መዓልታዊ ቫክዩም ምግባር ምጽራር፣ እዚ ድማ ምንጻፍ፣ መሳርሒታት ኩሽን፣ ስኪርቲንግ ቦርድን ትሕቲ መሬትን ሓዊስካ። ብፍላይ እቲ ዋናን ከልብን ዝድቅሱሉ ቦታ ብቐጻሊ ብሃፋ ኣጽርዮ።

• ኣብ ለምለም ቦታታት ዝጻወቱ ኣኽላባት ምጉዳል ወይ ምኽልካል።

• ዓራት ከልብን ዋናን እንተወሓደ ሓደ ግዜ ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ሰሙን ምሕጻብ።

• ንከልብኻ ፍሉይ መባረሪ ጣንጡ ኮላር ክትገብር ትኽእል ኢኻ።

ከም ሓቂ፡ ቁማል ኣዝዩ ዘስካሕክሕን ንምቁጽጻሩ ዝቐለለን ኣይኰነን። ኣብ መዓልታዊ ክንክን እንስሳ ዘቤት ጽቡቕ ስራሕ ክሳብ ዝሰራሕናን ረኽሲ ምክልኻልን ብዙሕ ክንጭነቕ የብልናን~

እንስሳ ዘቤትካ ሕማም ቲክ ከም ዘለዎ እንተጠርጢርካ፡ እዞም ዝስዕቡ ፍርያት ትካልና ብቕልጡፍ ንኽትፈልጦ ክሕግዙኻ ይኽእሉ እዮም፤

1. ባቤስያ ካኒስ ጸረ-ኣካል ቢሲ ኤብ መርመራ

https://www.vet-diagnostix.com/canine-ቅልጡፍ-ፈተና/ባቤዝያ-ካኒስ-ጸረ-ኣካል-bc-ab-test.html

2. ፈተና ባበስያ ጊብሶኒ

https://www.vet-diagnostix.com/canine-ቅልጡፍ-ፈተና/ባቤዝያ-ጊብሶኒ-ጸረ-ኣካል-ab-test.html

3. ባቤስያ ካኒስ ጊብሶኒ ጸረ-ኣካል ኮምቦ መርመራ

https://www.vet-diagnostix.com/canine-ቅልጡፍ-ፈተና/ባቤዝያ-ካኒስ-ጊብሶኒ-ጸረ-ኣካል-ኮምቦ-ፈተነ.html

4. ኤህርሊቺያ ባቤስያ ጊብሶኒ ኣናፕላዝማ ጸረ-ኣካል ኮምቦ መርመራ

https://www.vet-diagnostix.com/canine-ቅልጡፍ-ፈተና/ኤህርሊቺያ-ባቤዝያ-ጊብሶኒ-ኣናፕላዝማ-ጸረ-ኣካል.html

5. ኤህርሊቺያ ባቤስያ ኣናፕላዝማ መትሎ ልቢ ኮምቦ መርመራ

https://www.vet-diagnostix.com/canine-ቅልጡፍ-ፈተና/ኤህርሊቺያ-ባቤዝያ-ኣናፕላዝማ-መትሎ ልቢ-ኮምቦ.html