ሕማም ባቤስያ ካኒስ/ባቤስያ ጊብሶኒ እንታይ እዩ?

ናይ ከልቢ ባቤዝያ (ፒርያሲስ) .

ካኒን ባቤሲዮሲስ ኣብ ዓለም ብሰፊሑ ዝረአ ዓይነት ቲክ-ዝተመሓላለፈ ፕሮቶዞዋ እዩ። ባቤዝያ ኣብ ቀያሕቲ ዋህዮታት ደም ከልቢ ጽግዕተኛ ይኸውን። እቲ እንስሳ ብክሊኒካዊ ኣገባብ ከም ዋሕዲ ደም፡ ዝርአ ምፍሕፋሕ ጽሕጊ፡ ምውቃጥ፡ ስፕለኖሜጋሊ፡ ልዑል ሰዓል፡ ምሕንካስ ትንፋስ ወዘተ ክግለጽ ይኽእል።ምልክታት [1-5]። ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ መድሃኒት ዝጻወሩ ዓይነታት ብክሊኒካዊ መንገዲ ከይተረፈ ተራእዮም፡ እዚ ድማ ንጸገም ክሊኒካዊ ሕክምና ኣዝዩ ኣዕብይዎ።

ረኽሲ ዘስዕብ ባእታ፤

ባቤዝያ ሓደ ዓይነት ብቲክ-ዝመሓላለፉ ፕሮቶዞዋ እዩ። ኢክሶድስ ቲክስ ቀንዲ ተሸካሚ ምትሕልላፉ እዮም። ቁማል ደም ክመጥጥ ከሎ ምስ ምራቕ ናብ ቆርበት መጥበውቲ ይኣቱ እሞ ንቐያሕቲ ዋህዮታት ደም ይወርር። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ዓለም ብቐንዱ ክልተ ዓይነት ባቤስያ ኣለው፡ ባቤስያ ካኒስን ባቤስያ ጊብሶኒን እዮም። ካብዚኦም ባቤስያ ካኒስ ልሙድ ባቤስያ ሜጀር ኮይኑ፡ ኣብ ሰለስተ ንኡሳን ዓይነታት ይምቀል። ንሳቶም ድማ ቢ ካኒስ ቮገሊ (Barbesiella weberii)፡ ቢ ካኒስ ካኒስን ቢ ካኒስ ሮሲን እዮም። B. weberii ብ Rhipicephalus (Rhipicephalus) Rhipicephalus Sanguineus ይመሓላለፍ። ኣብ ውዑይን ርጥብን ከባቢ ብቐሊሉ ይዓቢ። በዚ ረኽሲ ዘስዕቦ ለበዳታት ኣብ ምሉእ ዓመት ይግለጽ። ህላወ B. weberii ኣብ ኣፍሪቃ፣ ኤስያ፣ ኣውስትራልያ፣ ኤውሮጳን ኣሜሪካን ተረጋጊጹ ኣሎ። ኣብ ደቡባዊ ክፋል ኣመሪካ፡ ሕማም ባቤስያ ዌበር ሓደ ካብቶም ዝበዝሑ ሕማማት ኮይኑ፡ ዝርገሐኡ ድማ ካብ 3.8% ናብ 59% ወሲኹ። B. canis canis ብቐንዱ ኣብ ኤውሮጳ ዝበዝሐ ኮይኑ ብDrmacentor Reticulatus ዝመሓላለፍ ኮይኑ፡ Rhipicephalus ticks እውን ናይ ምትሕልላፍ ተሸካሚኡ ምዃኑ ዝሕብር ሞለኪዩላዊ መርትዖታት እውን ኣሎ። B. canis rossi ኣብ ኣፍሪቃ ዝርከብ ኮይኑ፡ ብሄማፊሳሊስ ይዝርጋሕ። ባቤስያ ጊብሶኒ ብሄማፊሳሊስ ቢስፒኖሳን ሄማፊሳሊስ ሎንጊኮርኒስን ይዝርጋሕ። እዚ ረኽሲ ኣብ ዓለም ብሰፊሑ ዝተዘርግሐ ኮይኑ ኣብ ኣፍሪቃ፣ ኤስያ፣ ኣውስትራልያ፣ ደቡብ ኣሜሪካ፣ ሰሜን ኣሜሪካን ኤውሮጳን ዝርከብ ኮይኑ. . ብመሰረት ዝተፈላለዩ መራኸቢ ብዙሃን ባቤስያ ጂብሶኒ ኣብ ምትሕልላፍ ቁማልን ምትሕልላፍ ከልቢ-ናብ-ከልብን ይምቀል። ንኣብነት ኣብ ገለ ከባቢታት ኣመሪካ ቁማል ተቓላዕቲ ኣብ ዘይኮኑሉ ከባቢታት ብቐንዱ ኣብ መንጎ ኣኽላባት ብዝግበር ምንካስ ይላባዕ። ኣብ ሃገረይ ቀንዲ ዝሰፍሐ ባቤስያ ባቤስያ ጊብሶኒ ኮይኑ፡ ባቤስያ ካኒስ ስዒቡ፡ ባቤስያ ካኒስ ድማ ቀንዲ ባቤስያ እዩ [3,6-12]።

ታሪኽ ህይወት ባቤስያ ካኒስ፡ ሀ.ሓንቲ ቁማል ደም ክትመጥጥ ከላ፡ እቲ ስፖሮፋይት ምስ ምራቕ ናብ ደም እቲ ተቐባሊ ኣትዩ፡ ብመንገዲ ምውራርን ምፍሳስን ሽፋን ንቐይሕ ዋህዮ ደም ይወርር። B. እቲ ስፖሮፋይት ናብ ሜሮዞይት ይፈላለ። ሐ.እቲ ትሮፎዞይት ኣብ ቀይሕ ዋህዮ ደም ፖሊሞርፊክ እዩ። ኣብ ውሽጢ ዝርከቡ ክልተ ምክፍፋላት ንቐያሕቲ ዋህዮታት ደም ምፍንጫል ይገብሩ። እዚ ኣገባብ ዘይጾታዊ ምብዛሕ ዝያዳ ሜሮዞይት ከፍሪ እዩ። መ.እቶም ሜሮዞይትስ ናብ ደም ይለቐቑን ንዝያዳ ቀያሕቲ ዋህዮታት ደም ይለኽፉን። ሠ.እቲ ቁማል ደም ምስ መጠጠ ኣስታት 10 ሰዓታት መዓንጣ ናይቲ ቁማል ኣካል መትሎ ይረአ F. ኣካል መትሎ ንዋህዮታት መዓንጣ ኤፒተልያል ናይቲ ቁማል ወሪሩ ጋሜት ይፈጥር። ናይ ክልተ ዝተፈላለዩ ኣካላት መትሎ ጋሜት ተደሚሮም ዛይጎት ይፈጥሩ። ሰ.እቲ ዛይጎት ናብ መዓንጣ ቲክ ኣትዩ ናብ ሄሞሊምፍ ይኣቱ፡ ድሕሪኡ ናብ ጽክታት ምራቕ ይሰጋገር። ኣብ ጽክታት ምራቕ ምብዛሕ ኣብ መወዳእታ ናብ ምራቕ ናይቲ ቁማል ይለቐቕ። I. ኣካላትና ብመንገዲ እንቋቑሖ ኣብ ስርዓተ ምፍራይ ኣንስተይቲ ቁማል ይመሓላለፍ።

TAB. 1 ልሙድ ምደባ ባቤዝያ፣ ሞርፎሎጂን ሓበሬታ ሚድያን (ካብ "ሕማማት ረኽሲ ከልብን ድሙን")

ክሊኒካዊ ምልክታት፤

ኣኽላባት ካብ ምንካስ ቁማል ብባቤዝያ ንኽልከፉ ኣስታት ክልተ ሰሙን ይወስድ ክሊኒካዊ ምልክታት ንምርኣይ፣ ብባቤዝያ ዝተለኽፉ ኣኽላባት ድማ ትሕተ-ክሊኒካዊ ቅልል ዝበለ ምልክታት፣ ሕዱር ታሪኽ ወይ ሕዱር ከቢድ ክሊኒካዊ ምልክታት ከርእዩ ይኽእሉ፣ ብቐንዱ ከከም ረኽሲ እንስሳታት ዓይነት ባቤዝያን ናይቲ እንስሳ ናይ ገዛእ ርእሱ ኩነታትን ዘጠቓልል እዩ፦ ኩነታት ምክልኻል ሕማም፣ ዕድመ፣ ኣሎ ድዩ የለን ስፕሊንክቶሚን ካልኦት ተጓናጺፎም ዝፍጠሩ ረኽስታትን [13-14]። ድሕሪ ዝተፈላለዩ ረኽስታት ባቤዝያ ዝረኣዩ ቀንዲ ክሊኒካዊ ምልክታት ኣብ TAB.2 ተገሊጾም ኣለዉ።

TAB2. ክሊኒካዊ ምልክታት ዝተፈላለዩ ዓይነታት ባቤሲዮሲስ ("A Review of Canine Babesiosis: the European Perspective")

እዞም ዝስዕቡ ንሕና ነቕርቦም ራፒድ ቴስት ኪት ንመመርመሪ ሕማማት ክውዕሉ ይኽእሉ

1. መርመራ ጸረ-ኣካል ባቤስያ ካኒስ

2. መርመራ ጸረ-ኣካል ባቤስያ ጊብሶኒ

3. ናይ ከልቢ ባቤስያ ካኒስ - ባቤስያ ጊብሶኒ ጸረ-ኣካል ኮምቦ መርመራ