Canine Distemper እንታይ ምዃኑ ትፈልጡ ዶ?
Jun 23, 2021
ኣብ ህይወት ከልቢ፡ መብዛሕትኦም ኣኽላባት ምልክታት ናይ ከልቢ ዲስተምፐር ክህልዎም እዩ፡ ቡችላታት ድማ ኣብ ዝለዓለ ሓደጋ ይርከቡ። እንስሳ ዘገዳም ነቲ ቫይረስ ህያው ይገብርዎ፣ ስለዚ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝወሰደ ውጽኢታዊ ክታበት እውን እንተኾነ ነቲ ሕማም ኣየወገዶን። ናይ ከልቢ ዲስተምፐር እንታይ እዩ? ምልክታት ናይ ከልቢ ዲስተምፐር እንታይ እዮም? ስለምንታይ እዩ ናይ ከልቢ ዲስተምፐር ዝስምዓካ?
ናይ ከልቢ ዲስተምፐር እንታይ እዩ?
Canine distemper ምስ ሕማም ዕንፍሩር ሰብ ዝመሳሰል ቫይረስ ኮይኑ፡ ኣብ ስርዓተ ነርቭ ዝበዝሐ ተላባዒ ሕማም ከልቢ እዩ። ዲስተምፐር ንኣዛብእ፡ ኮዮት፡ ራኮን፡ ፈረት፡ ሚንክ፡ ስኩንክ፡ ኦተርን ዊዘልን እውን ክለኽፍ ይኽእል እዩ።
ምልክታት ናይ ከልቢ ዲስተምፐር
መብዛሕትኡ ግዜ ኣኽላባት ካብ ኣዒንቶምን ኣፍንጭኦምን ረጒድ ጻዕዳን ብጫን ፈሳሲ ይፈስስ፣ እዚ ድማ ካብ ሰዓል ዝፈስስ ኣፍንጫ ይመስል። እዞም ቀዳሞት ምልክታት እዚኦም ልሙድ ሰዓል ክመስሉ ይኽእሉ እኳ እንተኾኑ፡ ብሓቂ ግን ምልክታት ከቢድ ሕማም እዮም። ካልኦት ምልክታት ድማ፤
• ምጉዳል ሸውሃት ምግቢ
• ፍኹስ ዝበለ ብጫ
• ውፅኣት
• ጸገም ምስትንፋስ
• ምልክታት ማእከላይ ስርዓተ ነርቭ ከም ምውቃዕ፡ ለውጢ ባህርያት፡ ድኻምን ድኹም ምውህሃድን ዝኣመሰሉ
ረኽሲ ስርዓተ ምስትንፋስ ንቡችላታት ክስዕሉን ኒሞንያ ከማዕብሉን ይድርኾም። ረኽሲ ከስዐ ደማዊ ወይ ምውቃጥ-ዝመልአ ተምላስ ከስዕብ ይኽእል። ዝተለኽፋ ኣዒንቲ ቁስሊ ክህልወን ወይ ከይተረፈ ክዕወራ ይኽእል እዩ፣ ቆርበት (ብፍላይ ድማ መሸፈኒ እግሪ) ክረግፍ፣ ክስንጠቕን ክደሚን ይኽእል።
ጠንቅታት ዲስተምፐር ከልቢ
ዲስተምፐር ኣዝዩ ተላባዒ ኮይኑ መብዛሕትኡ ግዜ ቀታሊ እዩ። እቲ ቫይረስ ኣብ ምራቕ፡ ፍሰት ስርዓተ ምስትንፋስ፡ ሽንቲን ሰገራን ይፈስስ። ዲስተምፐር ብተመሳሳሊ መንገዲ ከምቲ ቫይረስ ዝሑል ኣብ ሰባት ዝዝርጋሕ እዩ: እቲ ቫይረስ ብሕንክስን ሰዓልን ይላባዕ: ወይ ድማ እቲ ቡችላ ዝተበከለ ነገራት ይሽትት።
ንኻልኦት ኣኽላባት ዝያዳ ምቅላዕ ንሓደጋኦም ክውስኽ እዩ። ካብ መዕቆቢ እንስሳታት ወይ ድኳናት እንስሳ ዘቤት ዝተዓደጉ ቡችላታት መብዛሕትኡ ግዜ ይሓምሙ፡ ብፍላይ ካብ 9 ክሳብ 12 ሰሙን ዝዕድሚኦም። ኣብ መጀመርታ ጥዑያት ይመስሉ፡ ድሕሪ ምኽታብ ግን ሓንሳብ ኣብቲ ሓድሽ ገዝኦም ክሓምሙ እዮም። ምርመራ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ምልክታት ሕማም ዝተመርኮሰ ክኸውን ይኽእል።
ናይ ዲስተምፐር ናይ ምሕቃቕ ግዜ
እቲ ናይ ዲስተምፐር ናይ ምሕቃቕ ግዜ ንምምዕባል ምልክታት ሕማም ምቅላዕ ኣድላዪ መድረኽ እዩ። እቲ ቫይረስ ካብ ዝተለኸፈሉ ኣብ ውሽጢ ክልተ መዓልቲ ናብ ሊምፍ ኖድስን ቶንሲልን፣ ድሕሪኡ ድማ ኣብ መላእ ኣካላት ናብ ምሕዋስ ዓጽሚ፣ ሓሞትን ካልኦት ሊምፍ ኖድስን ይዝርጋሕ።
ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ መዓልቲ፡ እቲ ቫይረስ ንጻዕዳ ዋህዮታት ደም ከጥፍእ ጀሚሩ፡ እቲ ቡችላ ድማ ንሓደ ወይ ክልተ መዓልቲ ሰዓል ኣጋጠሞ። እዚ ቫይረስ ንዝተፈላለዩ ቲሹታት ኣካላት ብፍላይ ድማ ኣብ ልዕሊ ገጽ ኣካላት ዝሰርዑ ዋህዮታት ከም ኣብ ቆርበት፡ ዓይኒ፡ ስርዓተ ምስትንፋስ፡ ሻምብቆ ሽንቲ፡ ከምኡ’ውን ሻምብቆ ከስዐ ዝኣመሰሉ ዋህዮታት የጥቅዕ። እዚ ቫይረስ ንኹሊት፡ ጸላም ከብዲ፡ ሓሞት፡ ሓንጎልን ዓንዲ ሕቖን እውን ይለኽፍ። ብህይወት ምንባር ናይቶም ዝተለኽፉ ሻምብቆታት ኣብ ስርዓተ ምክልኻል ዓቕሞም እኹል ድልዱል ምዃኑን ዘይምዃኑን ይምርኮስ።
ድሕሪ 9 ክሳብ 14 መዓልታት መልከፍቲ፡ ኣስታት 75% ካብቶም ድልዱል ስርዓተ ምክልኻል ሕማም ዘለዎም ኣኽላባት ነቲ ቫይረስ ክስዕሩዎ እዮም። ቡችላታት ግን ብሱል ናይ ምክልኻል ዓቕሚ የብሎምን፡ በዚ ምኽንያት ድማ እዮም ኣስታት 85% ካብ ቡችላታት ኣብ ትሕቲ ሓደ ሰሙን ንኮሮናቫይረስ ዝቃልዑን ኣብ ውሽጢ ክልተ ክሳብ ሓሙሽተ ሰሙን ዲስተምፐር ዘማዕብሉን ክሞቱን እዮም። ዓበይቲ ቡችላታትን ዓበይቲ ኣኽላባትን ቀታሊ ሕማማት ናይ ምምዕባል ዕድሎም 30% ጥራይ እዩ።
ሕክምና ሲዲቪ
ከቢድ ምልክታት ዘለዎም ቡችላታት መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ሆስፒታል እንተዘይተዓቚቦም ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ሰሙን ይሞቱ። ወነንቲ ኣኽላባት ኣብ ገዛኦም ገለ ክንክን ክገብሩ ይኽእሉ።
ዝተጎድኡ ኣኽላባት ንዝተዓፈነ ስርዓተ ምክልኻል ሕማም ዘለዎም ረኽስታት ንምምካት ጸረ-ነፍሳት ክውግኡ ይኽእሉ። ፈሳሲ መርፍእን መድሃኒታትን ንተምላስን ተምላስን ንምቁጽጻር ይሕግዙ እሞ ማይ ምውሓድ ንምክልኻል ይሕግዙ። ብተወሳኺ፡ ንወቕዒ ንምቁጽጻር ጸረ-መድሃኒታት ምጥሓስ ከድልዩ ይኽእሉ። ዝኾነ ዓይነት ሕክምና ፍሉይ ወይ ንነዊሕ{4}}ግዜ ውጽኢታዊ ኣይኮነን፣ ነቲ ሕማም ንምብዳህ ድማ ክሳብ ሽዱሽተ ሰሙን ቀጻሊ ሕክምና ከድልዮ ይኽእል።
ነፍሲ ወከፍ ቡችላ ንሕክምና ዝተፈላለየ ምላሽ ይህብ። ንገለ ሰባት እቶም ምልክታት ክሓይሹን ድሕሪኡ ናብቲ ዝገደደ ኩነታት ክምለሱን እዮም። ዋላ እኳ ዕጡቕ ሕክምና እንተተገብረልካ፡ ቅድሚ ልቢ ዝሰብር ውሳነ ምሃብካ፡ ንዝሓመመ ቡችላ ክትቀትል ኣብ እትዳለወሉ እዋን፡ ሓኪም እንስሳታትካ ተወከስ።
ኣብ እዋን ቡችላታት ዝተለኽፉ ኣኽላባት ብኢናሜል ስኒ (እቲ ዝኸበደ ክፋል ዓጽሚ ከልቢ፡ ንገጽ ዘውዲ ዝኸበበን ጸባ ዝመስል ጻዕዳን) ክሳቐዩ ይኽእሉ። ካብ ረኽሲ ዝሓወዩ ኣኽላባት ከይተረፉ ኣብ ማእከላይ ስርዓተ ነርቭ ነባሪ ጉድኣት ከስዕቡ ይኽእሉ እዮም፡ እዚ ድማ ናብ ምውቃዕ ወይ ሽባነት ከስዕብ ይኽእል። ብመሰረት ምኽሪ ሓኪም እንስሳታት፡ ንቡችላኻ ብክታበት ምክልኻልን ምስ ካልኦት ዘይተኸተቡ ኣኽላባት ምትንኻፍ ምክልኻልን።
ከመይ ጌርና Canine Distemper ንከላኸል?
ክሳብ ሕጂ፡ እቲ ዝቐለለን ውጽኢታውን መገዲ ምክልኻል ዲስተምፐር ከልቢ፡ ንቡችላኻ ምኽታብ እዩ። ክታበት ዲስተምፐር ኣካል ናይቲ DHPP ውህደት ክታበት እዩ፤ እዞም ፊደላት እዚኦም ንካኒን ዲስተምፐር፣ ኣዴኖቫይረስ (ናይ ከልቢ ተላባዒ ሄፓታይተስ)፣ ፓራኢንፍሉዌንዛ ቫይረስን ፓርቮቫይረስን ዝውክሉ እዮም።
ዋላ እቲ ከልቢ እንተሓወየ፡ እቲ ቫይረስ ክሳብ 90 መዓልታት ክዝርጋሕ ዝኽእልን ንኻልኦት ጥዑያት ኣኽላባት ክለኽፍን ይኽእል እዩ። ዝሓመሙ ኣኽላባት ካብ ጥዑያት እንስሳታት ርሒቖም ክግለሉ ኣለዎም። እቲ ቫይረስ ኣብ በረድ ኮይኑ ንነዊሕ ዓመታት ክጸንሕ ይኽእል፣ ፈሲሱ፣ ሕጂ’ውን ንከልብኻ ክለኽፎ ይኽእል። ይኹን እምበር ኣብ ውዑይ ወይ ደረቕ ኩነታት ወይ መብዛሕትኦም ጸረ-ረኽሲ ከም ናይ ገዛ ምጽራይ ክቕተሉ ይኽእሉ።
እንስሳ ዘቤትካ ሓሚሙ እንተኾይኑ እንተጠርጢርካ ብቕልጡፍ ናብ ሓኪም እንስሳታትካ ደውል። ንጥዕና-ዝተኣሳሰሩ ጉዳያት፡ ንሓኪም እንስሳታትካ ምውካስካ ኣረጋግጽ፡ ምኽንያቱ ንሳቶም ንቤት እንስሳኻ ፈቲሾሞ፡ ታሪኽ ጥዕና ናይቲ እንስሳ ዘቤት ተረዲኦም፡ ንቤት እንስሳኻ ድማ ዝበለጸ ምኽሪ ሂቦም።
እዞም ዝስዕቡ ፍርያት ናይ ትካልና ቡችላኹም canine distemper ኣለዎ ድዩ የብሉን ብቕልጡፍ ንኽትፈልጡ ክሕግዙኹም ይኽእሉ።
1. ናይ ከልቢ ዲስተምፐር ቫይረስ ኣንቲጀን Cdv Ag መርመራ
https://www.vet-diagnostix.com/canine-ቅልጡፍ-ፈተና/ከኒን-ዲስተምፐር-ቫይረስ-ኣንቲጀን-cdv-ag-test.html
